( 1 ) 112 پيمان پيامبر ( ص ) براى قيس همدانى كه مردم وى از او فرمان برند ابن سعد ج 1 / 2 ص 73 ( ش 124 / 1 ) ؛ عمخ ( ش 82 / 1 / 2 ) ؛ المطالب ، ابن حجر ، ش 1998 . بنگريد : كايتانى ، 9 / 66 ( به بيان اختلاف روايت نپرداختيم ) . قيس بن لائى همدانى . . . در مكه نزد پيامبر آمد و پيامبر خدا پيمان خود را بر مردم وى احمور همدان ( يعنى قبيله‌هاى قدم ، آل ذى مرّان ، آل ذى لعوه و أذواء ( 1 ) و همدان ) و غرب آن ( يعنى قبائل أرحب ، نهم ، شاكر ، وداعه ، يام ، مرهبة ، دالان ، خارف ، عذر و حجور ) و شركا و هم‌پيمانان ايشان نوشت كه : به سخنان قيس گوش فرادهند و از وى فرمان برند . ايشان تا آنگاه كه نماز گزارند و زكات دهند ، در پناه خدا و پيامبر وى خواهند بود . پيامبر خدا سيصد فرق ( 2 ) به وى بخشيد : دويست فرق آن ، بگونه‌اى برابر از مويز و ذرت ( استان ) خيوان ( 3 ) و يكصد فرق گندم ، از بخش آباد الجوف ( 4 ) كه به صورت مقرّرى براى هميشه از بيت المال به وى داد . حافظ ابن حجر و ابن اثير گفته‌اند كه ابن منده ، أبو يعلى و أبو نعيم ، در كتابهاى خود آورده‌اند : بار خدايا به نام تو . از محمّد پيام‌آور خدا ، به قيس بن مالك أرحبى : درود بر تو ، پس از عنوان : من تو را به نمايندگى از سوى خويش بر همهء قومت ، قبائل غرب و احمور و هم‌پيمانان ايشان برگماشتم ؛ و براى هميشه ، دويست صاع از ذرت نسار و نيز دويست صاع از مويز خيوان براى تو و آيندگان تو ، اقطاع دادم . 1 . أذواء يمن : آن دسته از فرمانروايان يمن همچون ذورعين و ذو يزن بودند كه نامشان با « ذو » آغاز مىگرديد ( اساس البلاغة ، 1 / 306 ) . - م . 2 . فرق ، به فتح و سكون « ر » پيمانه‌اى است از آن مردم يمن و مدينه ؛ مقدار آن ، چهار ربع يا شانزده رطل است ( ابو عبيد ، ص 690 - 91 ؛ ابن سعد ، 1 / 2 ص 73 ، صحاح جوهرى ، 4 / 1540 ؛ ابن سيده ، 6 / 237 ؛ خوارزمى ص 14 ) . - م . 3 . خيوان ، نام استان و نيز شهرى است در يمن ( الاشتقاق ، ص 423 ؛ معجم قبائل العرب ، 1 / 369 ) . - م . 4 . الجوف : جايى است در سرزمين قبيلهء همدان ( ياقوت ، 2 / 188 ) . - م .